Vandaag heb ik geen tijd.
Het was gisteren een leuke dag, de tijd is omgevlogen.
Als je op de bus moet wachten, gaat de tijd langzaam.
Hoe ouder je wordt, des te sneller gaat de tijd.
Tijd ervaren we niet als een gelijkmatig
voortschrijdende gebeurtenis. De tijd lijkt soms langzamer en soms
sneller te verlopen. Het hangt er blijkbaar vanaf of we letten op
de tijd of niet. Als kind lijkt je leven eindeloos lang te gaan duren,
maar een bejaarde zegt: waar is de tijd gebleven.
De relativiteitstheorie van Einstein vertelt ons, dat tijd inderdaad
een relatief begrip is. Het is bewezen dat de tijd langzamer verloopt
wanneer je de snelheid van het licht benadert. Een ruimtevaarder,
die zich zo snel door het heelal zou verplaatsen, keert jonger op
de aarde terug dan zijn tweelingbroer, die gewoon op de aarde is gebleven.
Het is iets dat een mens zich niet kan voorstellen. Maar dat geldt
voor meer tijdservaringen. Ze worden geïllustreerd met het actuele
probleem van de klimaatverandering.
De aarde
in rood, groen en wit
Tot in de jaren tachtig van de vorige eeuw dacht men algemeen, dat
ons huidige klimaat gedurende duizenden jaren geen tot weinig veranderingen
had ondergaan. Sinds de klimaatsprong van 1988 en de daarop volgende
warme negentiger jaren moeten alle klimatologen langzamerhand toegeven,
dat de aarde warmer wordt. De trend van de negentiger jaren zet door.
De zomers van 2003 en 2006 waren warmer dan ooit. Bijna elk jaar sneuvelt
een kort tevoren gevestigd record. Gouden tijden voor weermannen en
–vrouwen! Langzamerhand begint men te beseffen dat klimaatverandering
heel normaal is. We hebben er alleen niet bij stil gestaan, dat dit
zelfs binnen een mensenleven kan gebeuren.
De aarde in rood
Tweehonderd miljoen jaar geleden zag de aarde er heel anders uit dan
nu. Alle continenten lagen tegen elkaar aan; rondom lag één
grote oceaan. Doordat er zo’n uitgestrekte landmassa was, was de invloed
van de zee op het land gering. Het grootste deel van dit mega continent
had een woestijnklimaat. Zandstormen bliezen over het land en als
de wind ging liggen, zakte rood zand naar het landoppervlak. We weten
dit uit de rode zandsteen die in alle werelddelen op grote schaal
voorkomt.
De aarde in groen
Honderd miljoen jaar later was de aarde compleet veranderd. Het mega
continent was in stukken gescheurd. Deze stukken, platen geheten,
waren uit elkaar gedreven. Ze lagen als grote eilanden in drie grote
oceanen. De zeestromen in die oceanen gingen over de hele aarde en
voerden warm tropisch water overal naar toe. Alle continenten hadden
een vochtig tropisch klimaat. Ze waren bedekt met weelderige tropische
oerwouden. Langs de kusten strekten zich grote langgerekte tropische
koraalriffen uit. De overblijfselen van die riffen zijn onder andere
nog zichtbaar aan de hoge witte kalkkliffen van Zuid-Engeland en Noordwest-Frankrijk.
Maar ook in alle hooggebergten komt die witte kalksteen voor.
De aarde in wit
Sinds 3 miljoen jaar steekt de aarde zich echter regelmatig in een
wit kleed. In die periode zijn er al zeker dertig ijstijden geweest.
Een ijstijd duurt lang, gemiddeld 80.000 tot 100.000 jaar. Het grootste
deel van Noord-Amerika, Europa en Noord-Azië is dan met een twee
tot vier kilometer dikke ijskap bedekt. Vanuit het heelal moet de
aarde dan een veel wittere aanblik bieden dan tegenwoordig. We leven
nu in een periode tussen twee ijstijden. Zulke perioden duren maar
kort, gemiddeld 10.000 tot 25.000 jaar. Aan het einde van een witte
periode warmt het klimaat heel snel op. In een paar honderd jaar is
het grootste deel van die enorme ijskappen verdwenen. De laatste keer
dat dit gebeurde was 10.000 jaar geleden.
Korte termijn
Staan we aan de vooravond van een nieuwe ijstijd? We weten het niet.
Voorlopig wordt de aarde warmer. Uit onderzoek is gebleken dat gedurende
de periode tussen twee ijstijden het klimaat tamelijk gelijkmatig
blijft. Tijdens een ijstijd kunnen grote temperatuurschommelingen
optreden.
Het is jammer dat de mens slechts een
korte termijn geheugen heeft. Het is nog maar 400 generaties geleden
dat er een einde kwam aan de laatste ijstijd. Geen mens die de veranderingen
van toen heeft doorverteld aan zijn nazaten. Een mens kan zo’n lange
periode niet overzien. Ons belevingsgevoel is niet veel langer dan
twee maal het aantal jaren dat een mens geleefd heeft. We kunnen ons
de 2000 jaar geleden toen de Romeinen in Nederland rondliepen, niet
voorstellen. Het ligt ook aan het getal: 2000 jaar lijkt meer dan
80 generaties. Toch is het dezelfde lengte.
Oceaan
Het landschap op aarde verandert langzaam, zo langzaam dat wij het
niet merken. Of… wij leven te kort. Tijdens de aarde in groen scheurde
Noord-Amerika los van Europa. Die twee continenten drijven nog steeds
verder uit elkaar met een snelheid van 5 cm per jaar. Dat is ongeveer
even snel als onze vingernagels groeien. Ook die bewegen, maar we
merken het niet. Als u nu 80 jaar bent, lag New York tijdens uw geboorte
4 m dichter bij Nederland dan nu. Dus sinds de aarde in groen is dat
5000 km. Dat getal is ook onvoorstelbaar. Gedurende een mensenleven
behoeft de ligging van de werelddelen op de wereldkaart niet te worden
veranderd. Maar tijdens de aarde in rood lag Nederland op de plaats
van de Sahara en was de wereldkaart volkomen onherkenbaar.
Tijd is een relatief begrip. Dit geldt
niet alleen in de zin van de relativiteitstheorie van Einstein. Tijdsbesef
heeft ook te maken met de tijd waarin je leeft. Voor een vlinder leeft
een mens lang, voor een boom kort. En voor de processen op aarde nog
korter. De lengte van een mensenleven is betrekkelijk. De afstand
Amsterdam – New York zou je kunnen uitdrukken in 4 miljoen generaties.
Ook dat getal is onvoorstelbaar. Maar het is ook onmogelijk, want
de mens wandelt nog maar ongeveer 5 miljoen jaar op aarde rond. We
zijn als een vlieg in een vliegtuig of een vis in zee. We kennen onze
directe omgeving, maar door de onvoorstelbare lengte van de tijd hebben
we geen flauw idee wat er zich allemaal al op aarde heeft afgespeeld.
Terug naar
de nieuwsbrief | 
